برای بیشتر کسانی که از صبح تا عصر سر کار یا دانشگاه هستند، خوردن یک ناهار پروتئینی با ۳۵ تا ۴۵ گرم پروتئین باکیفیت در کنار سبزیجات پرفیبر و مقدار بهاندازهای کربوهیدرات پیچیده، مهمترین گرهٔ تغذیهٔ روزانه را باز میکند. خیلی از ورزشکاران ظهرها به ساندویچ فوری، بشقاب پربرنجِ شرکتی با دو تکهٔ کوچک مرغ یا سالادی کمپروتئین بسنده میکنند، به این امید که شب سر شام تمام پروتئین عقبافتاده را یکجا جبران کنند. اما پژوهشها خلاف این را نشان میدهد. در یک کارآزمایی بالینی متقاطع در مجلهٔ The Journal of Nutrition مشخص شد بزرگسالان سالمی که پروتئین روزانهشان را متعادل بین صبحانه، ناهار و شام تقسیم کردند (حدود ۳۰ گرم در هر وعده)، نسبت به حالتی که همان مقدار پروتئین را عمدتاً در وعدهٔ شام خوردند، در طول شبانهروز ۲۵ درصد عضلهسازی بیشتری (سنتز پروتئین عضلانی) داشتند.[۱]
فایدهٔ ناهار حسابشده فقط حفظ و رشد عضلات نیست؛ همین وعده قند خون بعدازظهر را متعادل نگه میدارد، جلوی سنگینی و خوابآلودگی ساعت ۳ بعدازظهر را میگیرد، هوس شیرینیخوری عصر را مهار میکند و ذخایر انرژی عضلات را برای تمرین سرِ شب پر میکند. در این راهنمای مجلهٔ «فیتنس کار»، واکنش بدن به وعدهٔ ناهار، جدول درشتمغذیها بر اساس وزن، ۶ مدل ناهار آماده برای محل کار (هم غذای گرم و هم غذای سردِ بدون مایکروویو) و ترفندهای سفارش از کترینگ و رستوران را مرور میکنیم.
چرا ناهار پروتئینی در عضلهسازی و چربیسوزی شبانهروزی تعیینکننده است؟
خیلی از بچههای باشگاه فکر میکنند تا وقتی جمع کالری و پروتئینشان تا آخر شب جور شود، زمان و ترکیب وعدهها اهمیتی ندارد. شکی نیست که مجموع پروتئین و کالری روزانه اصلِ ماجراست؛ موضوعی که در راهنمای میزان پروتئین مورد نیاز برای عضلهسازی با جزئیات بررسی کردیم. با این حال، نحوهٔ تقسیم همین پروتئین از صبح تا شب مشخص میکند بدنتان چند بار در روز وارد فاز عضلهسازی شود و بعدازظهرتان با تمرکز بگذرد یا با ضعف و ریزهخواری.
۱. شامِ سنگین یا تقسیم متعادل پروتئین؛ چرا حد نصاب لوسین در ظهر مهم است؟
در بافت عضلانی بدن، دو فرایند ساخت پروتئین عضله (MPS) و تجزیهٔ پروتئین عضله (MPB) شبانهروز در جریان است. برخلاف چربی یا گلیکوژن کبد، بدن هیچ انباری ندارد که پروتئین اضافیِ شام را در آن ذخیره کند و فردا ظهر به مصرف عضلهسازی برساند. هر بار که وعدهای پرپروتئین میخورید، سرعت عضلهسازی حدود ۳ تا ۵ ساعت بالا میرود و بعد دوباره به سطح پایه برمیگردد.
برای اینکه عضلهسازی با بیشترین توان به راه بیفتد، وعدهٔ غذایی باید حدود ۲٫۵ تا ۳٫۵ گرم آمینواسید ضروری ال-لوسین به عضله برساند تا مسیر سلولی mTORC1 فعال شود. برای گرفتن این مقدار لوسین از غذاهای معمولی، در هر وعده به ۳۰ تا ۴۵ گرم پروتئین باکیفیت نیاز دارید.
مادونا مامرو و همکارانش در سال ۲۰۱۴ دقیقاً همین عادت رایجِ کمپروتئین خوردن در ظهر را آزمایش کردند.[۱] در این مطالعهٔ متقاطع، مردان و زنان سالم دو رژیم غذایی ۷روزه را پشت سر گذاشتند که کالری کل و مجموع پروتئین روزانهشان (حدود ۹۰ تا ۹۴ گرم در روز) کاملاً برابر بود، اما تقسیم پروتئین بین وعدهها فرق داشت:
- الگوی نامتوازن (شاممحور): ۱۰٫۷ گرم پروتئین در صبحانه، ۱۶٫۰ گرم در ناهار و ۶۳٫۴ گرم در شام.[۱]
- الگوی متعادل در طول روز: ۳۱٫۵ گرم پروتئین در صبحانه، ۲۹٫۹ گرم در ناهار و ۳۲٫۷ گرم در شام.[۱]
نتیجهٔ نمونهبرداری مستقیم از بافت عضله کاملاً گویا بود: سرعت ساخت پروتئین عضله در شبانهروز با الگوی متعادل ۲۵ درصد بیشتر از الگوی شاممحور بود (۰٫۰۷۷ درصد در ساعت در برابر ۰٫۰۵۶ درصد در ساعت در روز هفتم رژیم).[۱] وقتی ظهر فقط ۱۵ یا ۱۶ گرم پروتئین میخورید (مثلاً دو ورق نازک کالباس یا یک تکهٔ کوچک مرغ کنار یک بشقاب پُر از برنج)، لوسینِ غذا به حد نصاب لازم نمیرسد و یکی از نوبتهای اصلی عضلهسازی روزانه از دست میرود. در مقابل، اگر روزتان را طبق اصول راهنمای صبحانهٔ پروتئینی با وعدهای پرپروتئین شروع کنید و ۴ تا ۵ ساعت بعد هم ناهاری با ۳۵ تا ۴۵ گرم پروتئین بخورید، بدنتان از صبح تا شب در فاز عضلهسازی (آنابولیک) میماند.
۲. رفع خوابآلودگی ساعت ۳ بعدازظهر؛ نقش قند خون و نورونهای اورکسین
سنگین شدن پلکها و افت تمرکز بین ساعت ۲:۳۰ تا ۴ بعدازظهر از کمبود قهوه نیست؛ مقصر اصلی خودِ بشقاب ناهار است. دو واکنش همزمان در بدن باعث خوابآلودگی بعد از ناهار میشود:
- نوسان تند قند خون و انسولین: ناهارهایی که پایهٔ اصلیشان نان سفید، باگت، پاستا، بشقاب پُر از برنج سفید یا نوشابه است، خیلی سریع به گلوکز تبدیل میشوند و قند خون و انسولین را یکدفعه بالا میبرند. حدود ۹۰ تا ۱۲۰ دقیقه بعد، قند خون افت میکند و نتیجهاش خستگی، کلافگی و هوس شیرینی است.
- کمکار شدن نورونهای بیداری (اورکسین) در مغز: در هیپوتالاموس مغز، سلولهای عصبی خاصی به نام نورونهای اورکسین (Orexin) وظیفه دارند شما را هشیار، متمرکز و پرانرژی نگه دارند. پژوهشهای علوم اعصاب نشان میدهد بالا رفتن ناگهانی قند خون، فعالیت این نورونها را سرکوب میکند و خوابآلودگی و رخوت میآورد. برعکس، آمینواسیدهایی که از هضم پروتئین آزاد میشوند مستقیماً نورونهای اورکسین را فعال میکنند و نمیگذارند قند خون آنها را از کار بیندازد. از طرف دیگر، پروتئینِ غذا آمینواسید ال-تیروزین را به مغز میرساند که پیشساز اصلی دوپامین و نوراپینفرین برای حفظ تمرکز تا پایان ساعت کاری است.
وقتی پایهٔ ناهارتان ۳۵ تا ۴۵ گرم پروتئین کمچرب و یک بشقاب سبزیجات تازه باشد، معده با سرعت متعادلی تخلیه میشود، قند خون نوسان تند پیدا نمیکند و ذهنتان تا آخر ساعت کاری تیز و هشیار میماند.
۳. ترشح هورمونهای سیری و پایان پرخوری شبانه
ریشهٔ بیشتر ریزهخواریها و پرخوریهای ساعت ۹ و ۱۰ شب به همان ساعت ۱ ظهر برمیگردد. وقتی بهخاطر شلوغی کار ناهار را حذف میکنید یا با کیک و بیسکویت سروتهش را هم میآورید، معده در تمام ساعات بعدازظهر هورمون گرسنگی (گرلین فعال) را با شدت بیشتری ترشح میکند. شب که خسته به خانه میرسید، گرسنگیِ انباشتهٔ چندساعته و خستگی ذهنی دستبهدست هم میدهند و کنترل حجم شام از دستتان درمیرود.
ناهار پرپروتئین و پرفیبر جلوی این چرخهٔ معیوب را از اول میگیرد. وقتی پروتئین هضمشده (پپتیدها) و فیبر سبزیجات به رودهٔ باریک میرسند، سلولهای دیوارهٔ روده سه هورمون اصلی سیری یعنی کولهسیستوکینین (CCK)، GLP-1 و پپتید YY (PYY) را در خون ترشح میکنند. این سه هورمون همراه با پر شدن معده، مرکز گرسنگی مغز را ۴ تا ۵ ساعت آرام نگه میدارند تا بدون زجر و گرسنگی به کسری کالری اصولی پایبند بمانید.
جدول درشتمغذیهای ناهار بر اساس وزن بدن و هدف ورزشی
حجم و ترکیب دقیق ناهار شما به وزن بدن، تحرک روزانه و هدفتان (چربیسوزی یا عضلهسازی) بستگی دارد. یک قاعدهٔ ساده و کاربردی در تغذیهٔ ورزشی این است که ناهار حدود ۲۵ تا ۳۵ درصد کالری روزانه و ۰٫۴ تا ۰٫۵۵ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن را تأمین کند.
| وزن بدن و هدف | سهم پروتئین ناهار | کربوهیدرات پیچیده | چربی سالم | کالری حدودی ناهار |
|---|---|---|---|---|
| ۶۰ کیلوگرم (چربیسوزی) | ۳۰ تا ۳۵ گرم | ۲۵ تا ۳۵ گرم (حبوبات، سبزیجات، یک کف دست نان سنگک یا کمی برنج) | ۱۰ تا ۱۲ گرم | حدود ۳۴۰ تا ۴۰۰ کالری |
| ۷۵ کیلوگرم (چربیسوزی) | ۳۸ تا ۴۵ گرم | ۳۵ تا ۴۵ گرم (برنج پیمانهشده، سیبزمینی آبپز، کینوا یا نان سبوسدار) | ۱۲ تا ۱۵ گرم | حدود ۴۲۰ تا ۴۹۵ کالری |
| ۷۵ کیلوگرم (عضلهسازی) | ۳۸ تا ۴۵ گرم | ۶۵ تا ۸۵ گرم (برنج، ماکارونی، سیبزمینی، نان سنگک و میوه) | ۱۵ تا ۲۰ گرم | حدود ۵۶۰ تا ۶۸۰ کالری |
| ۹۰ کیلوگرم (چربیسوزی) | ۴۵ تا ۵۲ گرم | ۴۰ تا ۵۵ گرم (عدسپلو یا لوبیا، ترکیب برنج و سبزیجات، نان سنگک) | ۱۴ تا ۱۸ گرم | حدود ۴۸۵ تا ۵۹۰ کالری |
| ۹۰ کیلوگرم (عضلهسازی) | ۴۵ تا ۵۵ گرم | ۸۰ تا ۱۱۰ گرم (برنج کته، سیبزمینی تنوری، نان سبوسدار) | ۱۸ تا ۲۴ گرم | حدود ۶۸۰ تا ۸۴۰ کالری |
نکتهٔ مهم جدول بالا این است که چه در دورهٔ چربیسوزی باشید و چه در دورهٔ حجم، سهم پروتئین ناهار تقریباً ثابت میماند و فقط مقدار کربوهیدرات و چربی بر اساس کالری روزانه کموزیاد میشود. با محاسبهگر زیر کل درشتمغذیهای روزانهتان را به دست بیاورید و پروتئین را بین ۳ تا ۴ وعده تقسیم کنید.
محاسبه پروتئین و درشتمغذیها (ماکرو)
- پروتئین
- گرم
- چربی
- گرم
- کربوهیدرات
- گرم
تنظیم بر اساس ۱٫۶ تا ۲٫۲ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، حدود ۲۵٪ کالری از چربیهای مفید و باقیمانده از کربوهیدرات.
۶ ناهار پروتئینی ساده برای محل کار و دانشگاه (گرم و سرد)
بزرگترین مانع تغذیهٔ سالم در روزهای کاری هفته، کمبود امکانات در محل کار یا دانشگاه است. بعضی شرکتها آشپزخانه و مایکروویو دارند، اما خیلی جاها یا مایکروویو نیست یا فرصت گرم کردن غذا بین کلاسها و جلسات پیدا نمیشود. اگر روز جمعه طبق اصول راهنمای آمادهسازی وعدههای غذایی یکی از غذاهای گرم و یکی از غذاهای سرد زیر را آماده کنید، از شنبه تا آخر هفته خیالتان راحت است.
۳ غذای گرم و خانگی (مناسب گرم کردن در محل کار)
- جوجهکباب تابهای با کته و کلمبروکلی (حدود ۴۶۵ کالری | ۴۴ گرم پروتئین | ۴۶ گرم کربوهیدرات | ۱۰ گرم چربی): سینهٔ مرغ را با زعفران، آبلیمو، پیاز و پودر سیر مزهدار کنید و در تابه بپزید؛ سپس ۱۵۰ گرم (وزن پخته) از آن را کنار ۱۳۰ گرم کتهٔ کمروغن و ۱۵۰ گرم کلمبروکلی و کدوی بخارپز بگذارید و یک قاشق چایخوری روغن زیتون روی سبزیجات بدهید. موقع گرم کردن در مایکروویو، یک قاشق غذاخوری آب روی برنج بپاشید تا خشک نشود و مثل برنج تازهدم نرم بماند.
- خوراک گوشت چرخکردهٔ کمچرب و عدس با فلفلدلمهای (حدود ۴۹۰ کالری | ۴۳ گرم پروتئین | ۴۸ گرم کربوهیدرات | ۱۳ گرم چربی): ۱۳۰ گرم گوشت گوسالهٔ چرخکرده و کمچرب را با پیاز، زردچوبه، زیره و کمی رب گوجهفرنگی تفت دهید و کنار ۱۰۰ گرم عدس پخته و ۱۲۰ گرم فلفلدلمهای و هویج کبابی بگذارید. ترکیب گوشت قرمز کمچرب و عدس، آهن با جذب بالا (آهن هِم)، روی (زینک) و حدود ۹ گرم فیبر محلول دارد که تا غروب سیر نگهتان میدارد.
- خوراک بوقلمون با ترکیب برنج و گلکلم ریزشده (حدود ۴۱۰ کالری | ۴۱ گرم پروتئین | ۳۶ گرم کربوهیدرات | ۱۰ گرم چربی): ۱۵۰ گرم سینهٔ بوقلمون چرخکرده یا نگینی را با سیر، زنجبیل تازه، پیازچه و قارچ تفت دهید و بپزید. در کنار آن، ۸۰ گرم برنج پخته را با ۱۲۰ گرم گلکلمِ ریزشده (بخارپز یا تفتخورده در تابهٔ نچسب بدون روغن) مخلوط کنید؛ با این ترفند ساده حجم غذا همچنان زیاد و سیرکننده میماند، اما حدود ۱۲۰ کالری از نشاستهٔ آن کم میشود.
۳ ناهار سرد و فوری (بدون نیاز به گرم کردن)
- لقمهٔ مرغ ریشریش با ماست چکیده و خردل (حدود ۴۳۰ کالری | ۴۲ گرم پروتئین | ۳۸ گرم کربوهیدرات | ۱۱ گرم چربی): ۱۴۰ گرم سینهٔ مرغ آبپز یا گریلشدهٔ ریشریش را با ۶۰ گرم ماست چکیده یا ایسلندیِ کمچرب، یک قاشق چایخوری سس خردل، کرفس ریزشده، خیارشور، فلفل سیاه و آبلیمو مخلوط کنید. این مواد را با کاهوی تازه و خیار لای دو کف دست نان سنگک یا یک نان ترتیلای سبوسدار بپیچید. برشهای گوجهفرنگی را جدا ببرید و موقع خوردن لای لقمه بگذارید تا نان خیس نخورد.
- سالاد سرد تن ماهی، لوبیا سفید و سبزیجات (حدود ۴۲۵ کالری | ۴۰ گرم پروتئین | ۳۹ گرم کربوهیدرات | ۱۰ گرم چربی): یک قوطی ۱۴۰ گرمی کنسرو تن ماهی در آب و نمک (جوشانده و آبکششده، حدود ۳۲ گرم پروتئین) را با ۱۰۰ گرم لوبیا سفید یا نخود پخته، خیار، گوجهفرنگی گیلاسی، پیاز قرمز، جعفری تازه، آبلیمو و یک قاشق چایخوری روغن زیتون ترکیب کنید. این سالاد در سه دقیقه آماده میشود، نیازی به گرم کردن ندارد و بوی ماهی هم در آبدارخانهٔ شرکت راه نمیاندازد.
- سینی سرد تخممرغ آبپز، پنیر کمچرب و بوقلمون (حدود ۴۱۵ کالری | ۳۹ گرم پروتئین | ۲۸ گرم کربوهیدرات | ۱۵ گرم چربی): در یک ظرف غذای سهخانه، ۱۵۰ گرم پنیر کاتیج کمچرب (یا ترکیب پنیر سفید کمچرب و ماست ایسلندی)، دو عدد تخممرغ آبپز سفت، ۵۰ گرم ورقهٔ سینهٔ بوقلمون پخته (یا فیلهٔ قزلآلای پختهٔ سرد)، چند برش نان سنگک یا نان خشک سبوسدار، تربچه و فلفلدلمهای بچینید. اگر فاصلهٔ ناهار تا شامتان بیش از ۶ ساعت است، یکی از خوراکیهای راهنمای میانوعدههای پروتئینی را هم همراه خود ببرید.
جایگزینهای هوشمندانه برای ساندویچ، سالاد و غذای بیرونبر
لازم نیست هر روز از خانه ظرف غذا ببرید تا رژیمتان به هم نخورد. اگر حواستان به روغنهای پنهان و پروتئین کمِ غذاهای بازاری باشد، از منوی همان کترینگها، رستورانها و ساندویچیهای اطراف محل کار هم بهراحتی میتوانید غذای مناسب برنامهتان را انتخاب کنید. جزئیات این مهارت را در راهنمای جایگزینهای سالم غذایی و کنترل حجم غذا بدون کالریشماری مفصل توضیح دادهایم.
| انتخاب رایجِ سر ظهر | کالری و پروتئین حدودی | جایگزین پرپروتئین و هوشمندانه | کالری و پروتئین جدید (مقدار کاهش کالری) |
|---|---|---|---|
| ساندویچ کالباس یا مرغ با نان باگت سفید، سس مایونز و چیپس | حدود ۸۶۰ کالری، ۲۸ گرم پروتئین | لقمهٔ فیلهٔ مرغ گریلشده با نان سبوسدار، سس ماست چکیده و خردل + یک سیب تازه | حدود ۴۴۵ کالری، ۴۲ گرم پروتئین (۴۱۵ کالری کمتر) |
| سالاد سزار رستورانی با مرغ سوخاری، نان تست روغنی و سس چرب | حدود ۷۹۰ کالری، ۳۲ گرم پروتئین | سالاد مرغ گریلشده (دو برابر مرغ) با نخود، سبزیجات و چاشنی آبلیمو و روغن زیتون در ظرف جدا | حدود ۴۶۰ کالری، ۴۸ گرم پروتئین (۳۳۰ کالری کمتر) |
| چلوخورش چرب کترینگ با یک پرس کامل برنج سفید و گوشت کم | حدود ۹۲۰ کالری، ۲۲ گرم پروتئین | چلوجوجهٔ بدون کره با نصف پرس برنج + یک سیخ جوجهکباب اضافه، گوجهٔ کبابی و سالاد فصل | حدود ۴۹۰ کالری، ۴۴ گرم پروتئین (۴۳۰ کالری کمتر) |
| سوپ خامهای سنگین رستورانی با نان سفید | حدود ۷۴۰ کالری، ۱۸ گرم پروتئین | یک کاسه عدسی یا سوپ مرغ و سبزیجات کمچرب + یک پیاله ماست ایسلندی یا چکیدهٔ ساده | حدود ۳۹۰ کالری، ۳۶ گرم پروتئین (۳۵۰ کالری کمتر) |
| دو تکهٔ بزرگ پیتزای پپرونی همراه با نوشابه | حدود ۸۸۰ کالری، ۲۶ گرم پروتئین | خوراک فیلهٔ مرغ یا استیک کمچرب با قارچ، سیبزمینی تنوری، سالاد شیرازی و دوغ کمنمک | حدود ۴۸۰ کالری، ۳۹ گرم پروتئین (۴۰۰ کالری کمتر) |
| ساندویچ تن ماهی با ۳ قاشق سس مایونز و پنیر پیتزا | حدود ۷۶۰ کالری، ۳۱ گرم پروتئین | تن ماهی آبکششده با آبلیمو، سبزی معطر و کمی آووکادو یا ماست چکیده روی نان سنگک | حدود ۴۲۰ کالری، ۳۸ گرم پروتئین (۳۴۰ کالری کمتر) |
تأمین انرژی تمرین عصر؛ ناهار چطور کیفیت وزنه زدن شما را بالا میبرد؟
اگر مثل بیشتر شاغلان و دانشجویان بین ساعت ۴:۳۰ عصر تا ۷:۳۰ شب به باشگاه میروید، ناهار شما بسیار مهمتر از خوراکی کوچکی است که در رختکن پیش از تمرین میخورید. هضم کامل کربوهیدراتهای پیچیده، جذب گلوکز از روده و ذخیره شدن آن به شکل گلیکوژن در تارهای عضلانی (از طریق ناقلهای GLUT4) حدود ۳ تا ۵ ساعت طول میکشد. بنابراین وقتی ناهارتان را حوالی ساعت ۱۲:۳۰ تا ۱:۳۰ ظهر با ترکیب درستی از پروتئین کمچرب و کربوهیدرات پیچیده بخورید، تا زمان شروع تمرین معدهتان کاملاً سبک شده، ذخایر گلیکوژن عضله پر است و آمینواسید کافی در خونتان گردش میکند تا زیر هالتر کم نیاورید.
اگر فاصلهٔ ناهار تا شروع گرم کردن در باشگاه به بیش از ۴٫۵ ساعت رسید، ۳۰ تا ۴۵ دقیقه قبل از تمرین یک کربوهیدرات زودهضم مثل یک عدد موز یا ۲ تا ۳ عدد خرما بخورید. زمانبندی دقیق این وعدهها را در راهنمای تغذیهٔ قبل و بعد از تمرین ببینید.
این انرژیِ وعدهٔ ناهار را خرج حرکات چندمفصلی و سنگینی کنید که بیشترین تودهٔ عضلانی را درگیر میکنند و قویترین محرک رشد و حفظ عضله هستند.
- ست
- ۳–۴
- تکرار
- ۶–۱۰
- استراحت
- ۱۵۰ ثانیه
- تمپو
- ۳–۱–۱
در کنار تقویت پایینتنه با اسکوات، یک حرکت پرسیِ سنگین برای بالاتنه در برنامه بگذارید تا در ساعتی که انرژی و تمرکزتان در اوج است، عضلات سینه، سرشانهٔ جلویی و پشتبازو با بیشترین توان به کار بیفتند.
- ست
- ۳–۴
- تکرار
- ۶–۱۰
- استراحت
- ۱۵۰ ثانیه
- تمپو
- ۳–۱–۱
سایر جلسههای هفته را هم حول حرکات مادر و چندمفصلی بچینید: حرکاتی مثل قایقزنی خم با هالتر، ددلیفت رومانیایی با هالتر، پرس سرشانهٔ نشسته با دمبل، لانج دمبل و بارفیکس را با حفظ فرم درست تا ۱ یا ۲ تکرار مانده به ناتوانی پیش ببرید. اگر هدفتان عضلهسازی و حجم خشک است، برنامهٔ ۴روزهٔ زیر انتخاب بسیار مناسبی در کنار تغذیهٔ پرپروتئین است. اگر هم روی چربیسوزی تمرکز دارید، سراغ برنامهٔ تفکیکی ۲۱روزهٔ مبتدیان یا برنامهٔ حرفهای چربیسوزی بروید.
پرسشهای متداول
پرسشهای متداول
برای عضلهسازی و لاغری در وعدهٔ ناهار چقدر پروتئین باید بخوریم؟
بیشتر افراد فعال و ورزشکار باید در وعدهٔ ناهار ۳۰ تا ۴۵ گرم پروتئین باکیفیت (معادل ۰٫۴ تا ۰٫۵۵ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن) مصرف کنند. پژوهشهای بالینی نشان میدهد رساندن دستکم ۳۰ گرم پروتئین در وعدهٔ ظهر به جای جمع کردن آن در شام، عضلهسازی شبانهروزی را ۲۵ درصد بالا میبرد و جلوی گرسنگی بعدازظهر و عصر را میگیرد.[۱]
اگر در محل کار یا دانشگاه مایکروویو نداشته باشیم، بهترین ناهار پروتئینی سرد چیست؟
لقمهٔ مرغ ریشریش با ماست چکیده و خردل لای نان سنگک یا ترتیلای سبوسدار، سالاد سرد تن ماهیِ آبکششده با لوبیا سفید و آبلیمو، و ظرف سهخانهٔ تخممرغ آبپز، پنیر کاتیج (یا پنیر سفید کمچرب) و سینهٔ بوقلمون پخته بهترین گزینهها هستند. هر کدام از این وعدهها بدون نیاز به گرم کردن ۳۵ تا ۴۲ گرم پروتئین دارند؛ فقط حتماً ظرف غذا را تا موقع خوردن در یخچال یا کیف عایقدار همراه با پک یخ نگه دارید.
چرا بعد از ناهار سنگین خوابآلوده میشویم و پروتئین چطور جلوی آن را میگیرد؟
ناهارهای سرشار از برنج سفید، نان سفید و قندهای ساده، قند خون و انسولین را ناگهان بالا میبرند و فعالیت نورونهای بیداری مغز (اورکسین در هیپوتالاموس) را کم میکنند. وقتی پایهٔ ناهارتان ۳۵ تا ۴۵ گرم پروتئین کمچرب و سبزیجات پرفیبر باشد، جذب کربوهیدرات کندتر میشود و آمینواسیدها نورونهای اورکسین را فعال نگه میدارند تا بعدازظهر هشیار و پرانرژی بمانید.
غذاهای پخته مثل مرغ، ماهی و تخممرغ چند روز در یخچال سالم میمانند؟
مرغ، گوشت کمچرب و برنج پخته در ظرف دربسته داخل یخچال (دمای ۴ درجه یا پایینتر) ۳ تا ۴ روز، ماهی پخته ۲ تا ۳ روز و تخممرغ آبپز با پوست تا یک هفته سالم میمانند. برای وعدههای چهارشنبه و پنجشنبه، غذا را پس از خنک شدن در فریزر بگذارید و ۲۴ ساعت پیش از مصرف به یخچال بیاورید تا یخش باز شود.
اگر بلافاصله بعد از کار به باشگاه میرویم، برای ناهار چه بخوریم؟
بهترین زمان ناهار ۳ تا ۴٫۵ ساعت پیش از شروع تمرین است. در این وعده ۳۵ تا ۴۵ گرم پروتئین کمچرب (مثل سینهٔ مرغ، بوقلمون یا ماهی) را کنار ۴۵ تا ۸۰ گرم کربوهیدرات خوشهضم (برنج، سیبزمینی پخته یا نان سنگک) و ۱۰ تا ۱۵ گرم چربی سالم بگذارید. اینطوری هم ذخایر گلیکوژن عضلاتتان پر میشود و هم موقع وزنه زدن معدهتان کاملاً سبک است.
منابع
- Mamerow MM, Mettler JA, English KL, et al. Dietary protein distribution positively influences 24-h muscle protein synthesis in healthy adults. The Journal of Nutrition. 2014. doi.org/10.3945/jn.113.185280 ↩







